Niniejsza publikacja stanowi integralną część naszego szczegółowego poradnika: Czy szafir to minerał, skała, czy kryształ?
Czy szafir wykazuje zjawisko pleochroizmu? Odpowiedź prosto z pracowni
Klienci często pytają nas, dlaczego ich kamień z boku wygląda na zielonawy, a z góry zachwyca chabrowym błękitem. Wyjaśniamy zjawisko pleochroizmu z perspektywy praktyków jubilerstwa.
Autor tekstu: Piotr Krawczyk - Główny Gemmolog w Biżuterii Pola
Weryfikacja merytoryczna: Robert Stasiński – Gemmolog niezależny
Data publikacji: | Ostatnia aktualizacja:
Czym jest pleochroizm i jak prezentuje się na żywo?
Tak, szafir wykazuje silne zjawisko pleochroizmu, a dokładnie jego odmianę nazywaną dichroizmem (dwubarwnością). Oznacza to, że pochłania światło w różny sposób w zależności od kierunku patrzenia. Oglądany pod jednym kątem prezentuje głęboki, chabrowy błękit, a po obróceniu o 90 stopni może wpadać w tony zielonkawe lub żółto-niebieskie. Zjawisko to występuje w przeważającej większości naturalnych szafirów i stanowi podstawowe narzędzie identyfikacyjne na stołach gemmologów.
Klienci często przychodzą do naszego butiku z wyraźnym zaniepokojeniem. Zauważają, że ich szafir oglądany z góry jest głęboko niebieski, ale gdy spojrzą na niego z profilu, wpada w odcień zielonkawy lub szaro-niebieski. Padają ostre pytania o autentyczność.
Odpowiadam wtedy konkretnie: to czysta fizyka. Zjawisko to nazywamy dichroizmem, co stanowi formę pleochroizmu. Dichroizm wynika wprost z heksagonalnego układu krystalograficznego korundu.
Światło przechodząc przez ten minerał wzdłuż osi głównej (tzw. osi optycznej c) jest pochłaniane zupełnie inaczej niż światło padające prostopadle do niej. W efekcie szafir rozdziela barwę na dwie składowe.
Gołym okiem widzimy chabrowy błękit z jednej strony, a zielonkawo-niebieski z innej. Co ciekawe, ten optyczny niuans to doskonały tester. Szkło czy tania cyrkonia zawsze mają identyczny, płaski odcień z każdej strony, ponieważ są ciałami izotropowymi.
W procesie selekcji do Biżuterii Pola, narzucamy rygorystyczne wymagania surowcowi. Tworząc pierścionek z szafirem, szukamy kamieni, gdzie szlifierz ustawił główną fasetę (taflę) dokładnie prostopadle do osi optycznej. Wymaga to dużej odwagi rzemieślniczej.
Oszlifowanie kryształu tak, by na froncie ukazała się oceaniczna głębia błękitu, oznacza z reguły odrzucenie sporej części masy surowca (tracimy karaty na rzecz koloru). Masowe sieciówki nierzadko tną kamienie pod kątem wagi, co kończy się mało atrakcyjnym, niejednolitym wyglądem korundu w docelowej oprawie. Kluczowe fakty o zachowaniu światła w korundach:Pleochroizm to fizyczny dowód na krystaliczną strukturę.
Jego brak niemal natychmiast dyskwalifikuje kamień. Jakość i precyzja szlifu determinują ostateczną barwę. Dobry szlifierz zamyka zielonkawe tony na krawędziach faset.
Chłodne, rodowane srebro próby 925 optycznie podbija niebieski kolor kamienia, mocno maskując przy tym cieplejsze refleksy świetlne. Decydując się na inwestycję, jaką jest pierścionek zaręczynowy dla przyszłej narzeczonej lub prezent rocznicowy, kluczowe jest wsparcie ekspertów. Dbając o transparentność, w naszym salonie oferujemy pełne certyfikaty autentyczności oraz 14 dni na darmowy zwrot.
Dzięki temu klient ma czas sprawdzić dyspersję i odcienie kamienia we własnym domu, w naturalnym słońcu. Warto również dobrać spójny kolorystycznie zestaw z szafirem z tej samej partii szlifierskiej. Gorąco zachęcam do zgłębienia wiedzy o tym wyjątkowym minerale w naszym głównym artykule, Kompletny przewodnik po biżuterii z szafirem.
Szlifowanie szafiru: trudny kompromis między masą a barwą
Aby pomóc w rozpoznawaniu właściwości optycznych, przygotowaliśmy zestawienie parametrów popularnych kamieni dostępnych na rynku.
| Kamień i rodzina | Rodzaj zjawiska | Widoczne odcienie z różnych kątów |
|---|---|---|
| Szafir (Korund) | Dichroizm (dwubarwność) | Niebieski / Zielonkawo-niebieski |
| Szmaragd (Beryl) | Dichroizm (dwubarwność) | Niebieskawo-zielony / Żółtawo-zielony |
| Spinel syntetyczny | Brak (izotropowy) | Jeden stały kolor (np. płaski niebieski) |
Jak wykorzystać dichroizm do sprawdzenia autentyczności minerału?
Podczas wyceny biżuterii, zjawisko to jest dla mnie kluczowym dowodem na naturalne pochodzenie kamienia.
Okiem eksperta: Wielokrotnie spotykam klientów zaniepokojonych, że ich kamień traci barwę pod pewnym kątem. Za pomocą dychroskopu pokazuję im dwa różne odcienie kryształu. To twardy, fizyczny dowód, że mamy do czynienia z autentycznym szafirem, a nie syntetyczną lub szklaną imitacją.
Pytania techniczne o właściwości optyczne szafirów
Czy absolutnie każdy naturalny szafir zmienia kolor z boku?
Zdecydowana większość. W bardzo nielicznych, skrajnie ciemnych egzemplarzach (tzw. szafirach atramentowych) to zjawisko bywa na tyle stłumione przez wysoką koncentrację żelaza, że nie dostrzeżemy go bez specjalistycznego dychroskopu.
Czy szafiry laboratoryjne także wykazują pleochroizm?
Tak. Kamienie hodowane metodami laboratoryjnymi (np. metodą Verneuila) posiadają identyczną strukturę krystalograficzną co naturalne korundy z ziemi. Z tego powodu równie mocno reagują na kąt padania światła.
Dlaczego mój szafir wieczorem przy żarówce wygląda na fioletowy?
To odrębne zjawisko fizyczne, określane mianem zmiany barwy (color change), typowe dla niektórych złóż szafirów. Nie ma związku z pleochroizmem, który zależy od kąta obserwacji, a nie temperatury barwowej oświetlenia w pomieszczeniu.
Poczuj pewność, wybierając bezpieczny luksus
Sprawdź kolekcję, w której kruszec i kamień podlegają ścisłej, rzemieślniczej weryfikacji. Zamów z 14-dniową gwarancją darmowego zwrotu.
